SFX

SFX is een taak, onomatopee is een stijlfiguur

Onomatopee is een taalkundige categorie – woorden die geluiden nabootsen. SFX is wat op de uiteindelijke pagina verschijnt en wie daarvoor verantwoordelijk is. Het onderscheid is geen pedanterie; het komt overeen met echte productierollen. Een schrijver zet SFX: glas breekt in het script. Een letteraar of de artiest beslist over het woord, het lettertype of kwastwerk, de grootte, de kleur en of het de paneelrand overschrijdt. Twee verschillende mensen, twee verschillende beslissingen, en slechts één daarvan gaat over taal.

Veel SFX is helemaal niet onomatopee. Een getekende SLAM die een actie beschrijft, of een gestileerde STILTE die een leegte vult, is nog steeds SFX. En veel onomatopee wordt nooit SFX – een personage kan “het deed plof” zeggen in een gewone tekstballon.

SFX is artwork, daarom is het duur

In westerse strips wordt SFX vaak in een display lettertype op een eigen laag geplaatst, bovenop het afgeronde artwork. In manga wordt het typisch met inkt getekend tegelijk met het paneel, geïntegreerd met het lijnwerk, soms uitgespaard uit een zwarte vulling of onderbroken door een figuur die ervoor langsgaat. Die integratie is het punt – het zorgt ervoor dat het geluid in de scène lijkt te zijn geplaatst in plaats van erop geplakt – en het is ook wat het later moeilijk maakt om te veranderen.

Gevolgen waar je rekening mee moet houden:

• Laat ruimte over bij de lay-out. Een SFX dat na het afronden van de kunst in een hoekje moet worden geperst, komt altijd over als een bijzaak. Schets het ruw in met de thumbnails.
• Houd het op een eigen laag als je kunt. Niet om artistieke redenen – voor de volgende sectie.
• Lees het in de leesvolgorde van het paneel. Een SFX dat na de ballon wordt geplaatst die het zou moeten voorafgaan, keert oorzaak en gevolg om.

Hertekenen versus overlay bij lokalisatie

Hier bewijst het onderscheid zijn nut. Een vertaalde editie heeft drie opties:

1. Hertekenen. Wis de originele SFX, reconstrueer het artwork eronder en letter de nieuwe taal in een bijpassende stijl. Hoogste kwaliteit, langzaamst, en de reden waarom een goed gelokaliseerd volume kost wat het kost.
2. Overlay. Plaats het vertaalde woord bovenop of naast het origineel, waarbij het origineel zichtbaar blijft. Goedkoop en snel, standaard bij veel digitale simulpub-releases, en het maakt het paneel rommelig.
3. Glans. Laat het origineel onaangeroerd en plaats er een kleine vertaling naast, soms in de marge. Behoudt de kunst, vraagt meer van de lezer, en is gebruikelijk bij scanlaties en in edities gericht op lezers die de conventies al kennen.

De keuze is een budgetbeslissing verpakt als een redactionele. Weten welke een uitgever gebruikte, vertelt je ongeveer wat ze hebben uitgegeven.

Voor AI-gegenereerde pagina’s geldt dezelfde regel omgekeerd: gegenereerde tekst die in een afbeelding is ingebakken, kan later niet worden gecorrigeerd, dus behandel SFX als een samengestelde laag in plaats van iets wat het afbeeldingsmodel schrijft.