Manga

In het Japans is het woord doodgewoon

漫画 (manga) betekent “strips” — alle strips. Kuifje is manga. Peanuts is manga. De engere Engelse betekenis, “een strip uit Japan”, is een leenwoord dat Japanse lezers niet gebruiken, en het is de reden waarom een Japanse lezer die zoekt naar Koreaanse strips マンファ of 韓国漫画 typt in plaats van te proberen “manga” te kwalificeren. Het onderscheid dat het Engels maakt met drie verschillende woorden, maakt het Japans met één woord en een landnaam.

Van rechts naar links, en waarom je het niet moet spiegelen

Een mangapagina begint in de rechterbovenhoek en eindigt in de linkerbenedenhoek. Panelen lopen die kant op, tekstballonnen binnen een paneel lopen die kant op, en het boek opent vanaf wat een Nederlandse lezer de achterkant zou noemen. Engelse edities werden routinematig gespiegeld tot eind jaren negentig; uitgevers stopten ermee omdat spiegelen de tekeningen aantast — zwaardvechters werden linkshandig, gedrukte tekens stonden achterstevoren, en handgetekende geluidseffecten stonden verkeerd om.

De praktische les voor iedereen die zelf tekent: kies een richting voordat je schetst, niet erna. De leesrichting is ingebakken in elk paneel — welke kant een personage op kijkt, welke kant een stoot op gaat, vanaf welke kant van het kader een nieuwkomer binnenkomt. Je kunt het later niet meer omdraaien.

Zwart-wit is een economische beslissing

Een wekelijks hoofdstuk is ongeveer 18–20 pagina’s, geproduceerd in een week door één artiest met een klein team van assistenten. Volledige kleur is in dat tempo niet haalbaar, dus ontwikkelde manga een grijs-schaal ambacht: screentone voor textuur en toon, zware variatie in lijndikte voor diepte, en snelheidslijnen voor beweging. Manhwa kan volledig in kleur zijn omdat een webtoonstudio lijntekeningen, kleur en achtergronden verdeelt over verschillende mensen en één aflevering per week levert, niet twintig pagina’s.

Eerst tijdschrift, dan volume

Een serie verschijnt in een wekelijkse of maandelijkse anthologie — Shonen Jump, Afternoon, Nakayoshi — en wordt pas later gebundeld in een tankobon. Het tijdschrift is de proef: de reactie van lezers bepaalt of een serie doorgaat. Dat is de echte reden waarom mangahoofdstukken zo gedisciplineerd eindigen met een cliffhanger. De cliffhanger is geen stilistische tic, het is hoe een serie in leven blijft.

Manga, manhwa, manhua

De drie woorden zijn dezelfde twee karakters (漫畫) gelezen in het Japans, Koreaans en Chinees, dus geen enkele definitie van het woord zelf zal ze scheiden. In het Engels zijn ze uitgegroeid tot een afkorting voor drie publicatietradities:

• Manga — Japan, zwart-wit, van rechts naar links, tijdschriftpagina’s gebundeld in volumes.
• Manhwa — Korea, volledig in kleur, van links naar rechts, meestal een verticaal scrollende webtoon aflevering.
• Manhua — China, volledig in kleur, van links naar rechts, app-first.

Shonen is een doelgroep, geen genre

Shonen, shojo, seinen en josei benoemen de doelgroep waarop een tijdschrift gericht was — jongens, meisjes, volwassen mannen, volwassen vrouwen. Ze beschrijven waar een serie werd gepubliceerd, niet wat erin gebeurt. Een shonen-serie kan een horrorverhaal zijn en een josei-serie kan een komedie zijn.